آناتومی قرارداد EPC نیروگاه خورشیدی: ۷ نکته کلیدی که قبل از امضا باید بدانید

هر قرارداد EPC ده‌ها صفحه و صدها بند دارد، اما موفقیت و امنیت پروژه شما به شفافیت و دقت در ۷ بخش زیر گره خورده است:

۱. شرح دقیق خدمات و محدوده کار (Scope of Work)

این بخش باید به صورت کاملاً شفاف و بدون هیچ ابهامی مشخص کند که پیمانکار دقیقاً چه کارهایی را انجام می‌دهد. یک “شرح کار” خوب باید شامل تمام مراحل باشد، از جمله:

• انجام تمام طراحی‌های دقیق مهندسی (سازه، الکتریکال و…).

• اخذ تمام مجوزهای لازم برای ساخت و اتصال به شبکه.

• تأمین و خرید تمام تجهیزات اصلی و جانبی نیروگاه خورشیدی.

• انجام تمام عملیات ساختمانی، نصب و راه‌اندازی.

• انجام تمام تست‌های پیش از راه‌اندازی و نهایی.

• نکته کلیدی: به همان اندازه که “شاملات” مهم است، بخش “مستثنیات” (Exclusions) نیز اهمیت دارد. مطمئن شوید که دقیقاً مشخص شده چه کارهایی (مثلاً هزینه خرید زمین یا تقویت زیرساخت شبکه خارج از محدوده پروژه) بر عهده پیمانکار نیست.

۲. قیمت قطعی و برنامه پرداخت (Lump Sum Price & Payment Schedule)

قراردادهای EPC معمولاً بر اساس یک قیمت مقطوع و کلید در دست (Lump Sum) هستند. این یعنی پیمانکار متعهد می‌شود کل پروژه را با یک قیمت ثابت و از پیش تعیین شده به اتمام برساند.

• برنامه پرداخت: پرداخت‌ها نباید به صورت زمانی، بلکه بر اساس پیشرفت فیزیکی و نقاط عطف (Milestones) پروژه انجام شود. برای مثال: ۱۰٪ پس از امضای قرارداد، ۲۰٪ پس از تحویل تجهیزات اصلی در سایت، ۳۰٪ پس از اتمام نصب مکانیکی و… .

• نکته کلیدی: همیشه بخشی از مبلغ کل (مثلاً ۵ تا ۱۰ درصد) را به عنوان “مبلغ حُسن انجام کار” تا زمان تأیید نهایی عملکرد نیروگاه و پس از اتمام دوره رفع نقص، نزد خود نگه دارید.

۳. زمان‌بندی پروژه و جرائم تاخیر (Project Schedule & Liquidated Damages)

یک قرارداد خوب باید دارای یک جدول زمان‌بندی دقیق و جزئی (معمولاً به صورت نمودار گانت) باشد که تاریخ شروع و پایان هر فعالیت اصلی را مشخص کند.

• جرائم تاخیر (LDs): این یکی از مهم‌ترین ابزارهای شما برای کنترل پروژه است. در قرارداد باید به وضوح مشخص شود که به ازای هر روز (یا هفته) تاخیر غیرمجاز در تحویل پروژه، چه مبلغی به عنوان جریمه از صورت‌حساب نهایی پیمانکار کسر خواهد شد.

• نکته کلیدی: سقف جرائم تاخیر نیز معمولاً مشخص می‌شود (مثلاً حداکثر ۱۰٪ از ارزش کل قرارداد). این جرائم باید بازدارنده باشند اما نه آنقدر سنگین که غیرمنطقی به نظر برسند.

۴. تضمین‌های عملکرد (Performance Guarantees)

این بخش، قلب تپنده قرارداد شما و ضامن بازگشت سرمایه‌تان است. پیمانکار باید تضمین کند که نیروگاه پس از ساخت، به یک سطح عملکرد مشخص خواهد رسید.

• شاخص کلیدی: نسبت عملکرد (Performance Ratio – PR): این عدد نشان می‌دهد که نیروگاه در عمل، چند درصد از انرژی قابل تولید تئوری خود را (با توجه به تابش واقعی و مشخصات تجهیزات) به شبکه تحویل می‌دهد. یک PR خوب برای نیروگاه‌های مگاواتی معمولاً بین ۷۸٪ تا ۸۴٪ است.

• تست عملکرد: در قرارداد باید یک دوره تست (مثلاً ۱۲ ماهه) مشخص شود. اگر در پایان این دوره، نیروگاه به PR تضمین شده نرسد، پیمانکار موظف است یا معایب را برطرف کند یا جریمه مربوط به کمبود تولید را به شما پرداخت نماید.

• نکته کلیدی: نحوه محاسبه PR، تجهیزات اندازه‌گیری و شرایط انجام تست باید به دقت در پیوست‌های فنی قرارداد ذکر شود.

۵. گارانتی‌ها و دوره مسئولیت رفع نقص (Warranties & Defects Liability Period)

• گارانتی تجهیزات: پیمانکار موظف است گارانتی تمام تجهیزات اصلی را از سازندگان به نام شما منتقل کند.

• گارانتی اجرای پیمانکار (Workmanship Warranty): پیمانکار باید کیفیت کار خود (نصب و ساخت) را معمولاً برای یک دوره ۱ تا ۲ ساله تضمین کند.

• دوره رفع نقص (DLP): یک دوره زمانی مشخص (مثلاً ۱۲ تا ۲۴ ماه پس از تحویل موقت) که در طی آن، پیمانکار موظف است هرگونه نقص یا عیبی که در کار او مشخص شود را با هزینه خود برطرف نماید.

۶. تحویل، راه‌اندازی و پذیرش نهایی (Commissioning & Handover)

فرآیند تحویل پروژه دارای چند مرحله کلیدی است که باید در قرارداد تعریف شوند:

• تکمیل مکانیکی (Mechanical Completion): یعنی تمام تجهیزات به صورت فیزیکی نصب شده‌اند.

• تحویل موقت (Substantial Completion): یعنی نیروگاه آماده راه‌اندازی و تزریق برق به شبکه است و تست‌های اولیه را با موفقیت گذرانده است. در این مرحله، معمولاً بهره‌برداری تجاری آغاز می‌شود.

• پذیرش نهایی (Final Acceptance): پس از اتمام موفقیت‌آمیز دوره تست عملکرد و دوره رفع نقص، پروژه به صورت نهایی به شما تحویل داده می‌شود و مبالغ باقیمانده آزاد می‌گردد.

۷. مسئولیت‌ها، بیمه و شرایط فورس ماژور (Liability, Insurance & Force Majeure)

• بیمه: پیمانکار موظف است بیمه‌نامه‌های لازم را برای کل دوره ساخت تهیه کند، از جمله بیمه تمام خطر پیمانکاران (CAR)، بیمه مسئولیت در قبال اشخاص ثالث و بیمه حمل و نقل تجهیزات.

• محدودیت مسئولیت (Limitation of Liability): معمولاً مسئولیت کلی هر یک از طرفین در قرارداد به یک سقف مشخص (مثلاً معادل ارزش کل قرارداد) محدود می‌شود.

• فورس ماژور: در قرارداد باید شرایطی که خارج از کنترل طرفین هستند (مانند جنگ، سیل، زلزله) و می‌توانند باعث توقف پروژه شوند، به دقت تعریف گردد.